Hieronder lees je een aantal juridische aspecten die van belang kunnen zijn voor het realiseren van jouw/jullie kinderwens. Wil je meer uitgebreide informatie → Bestel dan hier het werkboek of de donorovereenkomst.
Je kunt het donor info werkboek vol info en tips bestellen voor slechts € 25. Zijn jullie klaar voor de opmaak van de donorovereenkomst? Met code ONEWISH2026 ontvang je € 25 korting op de donorovereenkomst. Bij het afrekenen vul je de code in bij ‘Kortingscode‘ in het winkelmandje.
Allereerst is het belangrijk om je te realiseren dat er juridisch gezien een wezenlijk verschil is tussen donorschap en intentioneel co-ouderschap.
Co-ouder
Een co-ouder is iemand die de opvoeding van een kind in kleine of grote mate deelt met een andere co-ouder. Wanneer je via OneWish een co-ouder ontmoet, kunnen jullie ervoor kiezen om samen jullie kinderwens te vervullen. In dat geval zijn jullie óók de biologische ouders. Co-ouderschap kan dus ontstaan bij de geboorte van jullie kind.
Is er sprake van een koppel van twee vrouwen of twee mannen? Dan stemmen jullie samen af wie van de twee de biologische vader gaat worden en welke vrouw het kind gaat dragen en de biologische moeder is.
Zaaddonor
Een zaaddonor heeft geen opvoedende of ‘juridische’ rol. Een ‘zaaddonor’ is een man die zijn zaad doneert, dus ter beschikking stelt aan een ontvanger voor kunstmatige inseminatie. Juridisch gezien is er een verschil tussen een donor en een verwekker. De verwekker is de man die door geslachtsgemeenschap bij een vrouw het kind heeft verwekt. Met een donor heb je geen geslachtsgemeenschap. De zaaddonor doneert enkel en heeft dus geen invloed op de verwekking. Hij is dus niet de verwekker. Een donor heeft geen juridische plichten of rechten m.b.t. het kind.
Heb je geslachtsgemeenschap met de donor dan kan hij als de verwekker worden gezien en via een vaderschapsactie gerechtelijk als juridisch vader worden aangewezen, met alle gevolgen van dien. Denk bijvoorbeeld aan een onderhoudsplicht voor het kind (alimentatie).
Belangrijk: Leg in de overeenkomst vast welke rol de man in het leven van het kind zal hebben (donorovereenkomst of co-ouderschapsovereenkomst).
Juridisch ouderschap
Juridisch ouderschap bestaat in Nederland voor maximaal twee ouders (momenteel loopt een wetsvoorstel om dit te wijzigen naar maximaal vier). Het juridisch ouderschap ga je aan voor je hele leven en is zo goed als onomkeerbaar. Juridisch ouderschap geeft een afstammingsband met het kind. Dat betekent dat het kind ‘familie’ is en een familieband heeft met de ouders en met de familie van de ouders. Door het juridisch ouderschap wordt een kind kleinkind van de grootouders, enzovoorts. Deze familieband eindigt niet als een kind meerderjarig wordt. Behalve emotionele aspecten, kleven er aan deze juridische afstammingsband ook belangrijke juridische gevolgen, bijvoorbeeld ten aanzien van nationaliteit, naamrecht, erfrecht, erfbelasting, schenkbelasting, inkomstenbelasting en alimentatie.
Juridisch ouderschap kan op de volgende manieren ontstaan
Sinds 1 januari 2023 betekent het erkennen van het kind ook automatisch dat je gezag krijgt, tenzij je hier bewust van afziet. Je dient dit dan duidelijk aan te geven tijdens de erkenning. Erkenning brengt rechten en plichten met zich mee, zoals omgangsrecht en het onderhouden van het kind. Sinds 1 april 2014 kan ook een vrouw het kind van haar vrouwelijke partner erkennen. Als de moeder (uit wie het kind geboren is) niet meekomt bij erkenning, moet ze voor de erkenning schriftelijke toestemming geven.
De donor kan ook het kind (willen) erkennen. Overweeg je de donor het kind te laten erkennen of wil hij zelf erkennen? Lees dan eerst dit artikel.
Automatisch een achternaam wanneer u niet kiest
Ouders die getrouwd zijn of geregistreerd partners
Kiest u geen achternaam of heeft u de keuze niet op tijd vastgelegd? Dan bepaalt de wet welke achternaam uw kind krijgt. Welke naam dat is, hangt af van uw persoonlijke situatie.
Man en vrouw
Bent u als man en vrouw getrouwd of hebt u een geregistreerd partnerschap? Dan krijgt uw kind automatisch de achternaam van de vader. Wilt u dat uw kind de achternaam van de moeder krijgt? Dan moet u dat, voor of tijdens de geboorteaangifte, samen laten vastleggen bij de burgerlijke stand.
Twee vrouwen
Ben je als vrouwenstel getrouwd of hebben jullie een geregistreerd partnerschap? Dan geldt het volgende bij een bekende donor:
Krijg je met je partner meer kinderen? Dan krijgen de volgende kinderen dezelfde achternaam als het eerste kind van jullie samen. Je kunt niet kiezen om twee kinderen van dezelfde partners een andere achternaam te geven. Dit is belangrijk bij een vrouw-vrouw koppel waarbij beide moeders ook de biologische moeder (en/of zwanger) willen worden. Bij het eerste kind leg je de achternaam vast voor alle volgende kinderen.
Nieuwe partner en opnieuw zwanger? Dan kun je opnieuw kiezen welke achternaam jullie kind krijgt. Daarmee ligt opnieuw ook de achternaam vast voor alle volgende kinderen geboren binnen hetzelfde gezin.
Ouders die niet getrouwd zijn en geen geregistreerde partners
Bent u niet getrouwd of geen geregistreerd partners? Dan krijgt uw kind automatisch de achternaam van de moeder. Wilt u dat uw kind de achternaam van de vader of van de duomoeder krijgt? Dan moet de vader of de duomoeder het kind erkennen. Bij de erkenning kunt u dan samen de naamskeuze doen.
Sinds 1 januari 2023 betekent het erkennen van het kind ook direct dat je gezag krijgt, tenzij anders aangegeven.
Ouderlijk gezag betekent dat de juridische ouder(s) verantwoordelijk zijn voor de opvoeding en verzorging van het kind.
Heb je gezag over een kind? Dan heb je de plicht en het recht hem of haar op te voeden en te verzorgen.
Wat moet u doen volgens de wet als u het gezag heeft?
Als vrouw (moeder) zonder partner krijg je automatisch het ouderlijk gezag. Ben je als man of vrouw vóór de geboorte van het kind getrouwd of de geregistreerd partner van de moeder? Dan krijg je automatisch het ouderlijk gezag over het kind. Erken je het kind dan krijg je ook automatisch het gezag.
Belangrijk: De persoon die niet met de moeder getrouwd is of als partner geregistreerd staat, krijgt door erkenning automatisch het gezag. Andersom geldt: ben jij getrouwd of heb je een geregistreerd partner, maar is hij/zij niet de vader/moeder van het kind (of wil dat niet zijn), dan krijgt ook hij/zij automatisch het gezag, ook wanneer er sprake was van een donor of intentioneel co-ouderschap.
Een vrouwelijk koppel en een bekende donor
Als duomoeder krijg je niet automatisch juridisch ouderschap over een kind met een bekende donor. Bijvoorbeeld als de donor een vriend, bekende of familielid is. Je kunt wel juridisch ouder worden door het kind te adopteren of te erkennen bij de burgerlijke stand. Je hoeft niet met de zwangere vrouw getrouwd te zijn en je hoeft ook geen geregistreerd partnerschap te hebben. De erkenning kun je al regelen vóór de geboorte van het kind. In dat geval is de duromoeder vanaf de geboorte van het kind ook de juridische ouder.
De biologische moeder speelt een belangrijke rol bij de bepaling wie de tweede ouder wordt: zij geeft namelijk haar schriftelijke toestemming om erkenning te verlenen aan ofwel de meemoeder ofwel de biologische vader (de donor). Alleen de rechter kan haar keuze nog overrulen.
Indien de meemoeder het kind – met toestemming van de biologische moeder – heeft erkend en de donor met family life daarna ook juridisch ouder wil worden, dan heeft hij de mogelijkheid om alsnog vervangende toestemming voor erkenning aan de rechter te vragen. De rechter zal dan een belangenafweging maken. Om bovenstaande situatie vooraf duidelijk te stellen, is het belangrijk zaken vast te leggen in een donorcontract. Denk aan wat de intenties zijn geweest van de wensmoeders en de donor? Wat is er afgesproken en vastgelegd?
Co-ouderschap en gezag met méér dan twee volwassen
Het gezag over een kind bestaat in Nederland voor maximaal twee ouders. Dit is een belangrijk onderwerp om te bespreken tijdens de kennismakingsfase. Wanneer er sprake is van een wensvader en een vrouwelijk koppel dan moet samen besloten worden wie, naast de biologische moeder, officieel juridisch ouder wordt en het gezag voert.
Soorten donoren
Ouderschapsplan, co-ouderschapsovereenkomst of donorcontract
Dit is een overeenkomst tussen de donor en moeder of co-ouders plus eventuele partners. Hierin worden de intentie en onderlinge afspraken vastgelegd. De overeenkomst dient als leidraad om dergelijke regelingen te maken. Bij eventuele latere meningsverschillen geeft de overeenkomst goed weer wat de uitgangssituatie was. Echter, veel afspraken die doorgaans in een overeenkomst worden gemaakt, worden juridisch als nietig beschouwd. Een overeenkomst levert dit dwingend bewijs. Er zijn diverse gespecialiseerde advocaten- en notariskantoren binnen het thema donor- en co-ouderschap (zie onder). De kosten voor een overeenkomst via een advocaat of notaris liggen tussen de € 850 – € 1250.
Je kunt ook kiezen voor een donorovereenkomst van OneWish Kompas. Hiervoor betaal je € 499 (met kortingscode ONEWISH2026) en is te bestellen via deze pagina.
Specialisten voor co-ouderschap- en donorovereenkomsten en mediator-gespreksvoering
– OneWish Kompas (werkt volledig online, ook als de donor niet-Nederlands is)
– Cleerdin & Hamer (online en kantoren in o.a. Amsterdam en Hilversum)
– Kim Smienk (advocaat-mediator, online, bij je thuis of op kantoor in Utrecht)
– Martijn Mok (Meerburg Mok advocaten te Groningen)
– Annelieke Bouma (Willemspark Advocaten te Amsterdam)
– Janneke Mulder (Uiteenfamilierecht te Roterdam)
Ervaren notarissen zijn:
– Liesbeth Verhagen (Feitsma en Verhagen te Volendam)
– GertJan Veenhof (Veenhof Notariaat te Amsterdam)
→ Co-ouderschap
→ Medische informatie
→ Lees in Vraag & Antwoord over de begrippen co-ouderschap, donorschap, wensouder en biologisch ouderschap
→ Bestel hier het werkboek of de donorovereenkomst
In het kort